Fan FIER 13

Jo witte net hoe faak at ik tinke moat oan âlde Griken. Dat hat te krijen mei myn eigen âldens, moatte jo rekkenje. Dy't jong is hat de takomst. Dy't âld is minder en dêrom dogge âlde lju der alles oan om jong te bliuwen. Se fytse har it snot foar de eagen om nearne oan te kommen, se roeie kilometers yn in boat dy't net in streep fan it plak wol en se wrotte har frijwillich út de liken oan groomstielen martelmasines. Se spuitsje de tearen fol mei botoks, litte in lape fel efter de earen fuortsnije om in strakke kop te krijen en de eachlidden sa fier ynkoartsje dat se de wrâld yn sjogge as jongkatten nei in driigjende keningskobra. Se wolle de dea bedrage, mar se hawwe harsels te fiter. Se klaaie har as jongfolk en sa hâlde en drage se har ek. Mar hoe goed oft se der alle kearen wer yn slagje harren âldens te ferblomkjen, op in stuit ferriede se harsels. Ier of let begjinne se te eameljen oer alearen. Dat kin net misse. 'Eartiids wie alles better', grine se yn koar. En sa wit elts op slach dat se fan juster binne. 'Ja wis,' seit men dan freonlik, 'eartiids kraaiden de hoannen, no gapje se allinnich noch mar, fertel ús wat'. Dus as se earmoedzje oer it opwaarmjen fan 'e ierde, sis ik dat wy no winterdeis de terrasplanten moai bûten stean litte kinne. As se skelle op de flok fan it merktinken, wiis ik fyntsjes op it oansterkjen fan de demokrasy. En dy't him beklaget oer de oanboazjende dommens fan de massa, hâld ik foar dat de minsken noch nea earder sa manmachtich tagong hiene ta it wrâldnijs. En sadree't dy âld seurkonten dan eefkes neat mear witte te sizzen, smyt ik der rejaal oerhinne dat de pest al trijehûndert jier ferdwûn is, dat de trochsneed libbensferwachting fan de minsken de lêste hûndert jier mear as ferdûbele is en dat hjoed-de-dei in otterjende skonk ôfsetten wurde kin sûnder de pasjint earst te treastgjen mei in healmingel brandewyn. En dan hoech ik it oer de ferbjusterjende kwaliteit fan de nije keunstpoat net iens mear te hawwen. Se binne al ferslein. Nee werklik, de wrâld hat der nea better foarstien as no. My silst der net oer hearre. Mar pas op, want ik haw fansels ek in swak stee. De Achilleshakke fan myn bejierre ôfwarsysteem, sis mar. En ik sil it mar daliks opbychtsje: dat is de taal. Ik hoech de radio mar oan te setten en de iene flater jaget de oare. En dat jildt foar it Frysk noch folle mear as foar it Hollânsk. En no kin it my it measte net skele dat ús sprake feroaret. Wêrom is dat besef ik mij minder as dat realiseer ik mij? En wat is der feitliks tsjin op: sa'n sprekker fersint sich? Mar ik kin der net oer dat minsken sa'n bytsje soarch besteegje oan harren wurdkar. Foar my is taal folle mear as in maklik gebrûksartikel. Wurden binne de klean fan jins tinzen. En krekt sa't de moade feroaret, feroaret de taal. It makket my net út hoe't ien him klaait, stiif of sportyf, ienfâldich of djoer, nijmoadderich of klassyk, as it mar in bytsje fersoarge is. In fikse skuor yn 'e bokse kin útdaagjend wêze, it himd heal út de broek spannend, as dêr mar oer neitocht is. Mar slonzige maklikens makket my wrantelich. Wêrom moat ien der sa byrinne? Klean hawwe ynfloed op jins wurdearring foar de persoan dy't der yn sit. En sa is it ek mei taal. Ik kin my samar ferfrjemde fiele fan in Fries dy't gjin omtinken jout oan syn taalgebrûk. It bline omkearen fan de tiidwurden docht my suver sear. It brûken fan Hollânsktalige wurden foar dingen dy't deagewoan yn it Frysk beneamd wurde kinne, ergeret my. Ik fyn it slof en sloadderich. En dat mei fansels, mar ik draach myn taalkrityk oer op de persoanlikheid fan de sprekker en dat is der fier by troch. Dat wit ik, mar ik kin der net omhinne. En ik bin de iennichste net. De ferneamde Amerikaanske taalgelearde Noam Chomsky hold út dat ien dy't ferkeard praat, net helder tinke kin. En Chomsky syn miening wie perfoarst net nij. Yn de tiid fan Homeros waarden minsken dy't fan fier kamen en it Gryksk net machtich wiene, oantsjut as 'barbaren'. Ik wit noch goed dat wy yn de twadde klas dat Grykske wurd foar it earst tsjinkamen: hoi barbaroi . Dat betsjut: de barbaren. Wij krigen te hearren dat de Griken dêrmei yn earsten net doelden op de beskaving fan de frjemdlingen mar op harren ûnfersteanbere wize fan praten. It hearde krekt oft se hyltyd rôpen fan: bar-bar bar-bar. Wy fûnen it prachtich en sûnt dy tiid begroeten wy inoarren op it Snitser gymnasium steefêst mei 'Hoi Barbaroi!'. En ik bin der wis fan dat itselde op in protte oare skoallen barde. Faaks is it folle mear bekende 'Hoi pipeloi', út de Libelle-strip oer de famylje Tromp, in barbarisme (ja, sa neame se dat) mei it Ingelske wurd people deryn. Mar dat lit ik hjir fierders gewurde. Ik woe mar sizze dat as ien seit: 'Wy moatte snel de ferwarming litte repareare, want ik ha it savons erch kâld', dan spat ik net nidich op. Nee hear, ik hâld my grimmitich katoen en swij as in deade poep. En dan tink ik oan de âlde Griken. Dat sadwaande. Hylke Tromp

Werom nei de haadside