Fan FIER 2

Ien fan de earste dingen dy't ik die, doe't ik it gymnasiumdiploma helle hie, wie mijn Gryksk glossarium ferskuorre. De mear as trijetûzen wurdsjes dy't my in jier lang fjouwer kear yn 'e wike de moarns tusken seis en sân oere pleage hiene, haw ik side foar side fersnipele en yn de papierkoer smiten. Ik hate it boekje, dat troch ús om syn kleur De Rooie Beul neamd waard. Gjin niget. Om slagje te kinnen moast ik as bêta-learling op it eksamen foar ien fan de beide klassike talen minstens in 6 helje. Yn beide wie ik - om earlik te wêzen - poermin, mar ik hie gokt op it Gryksk. Doe't ik de siferlist krige, seach ik dat ik mei al myn gewrot noch krekt in 4 helle hie. Foar Latyn hie ik dêrfoaroer in rojale foldwaande. Poer gelok, want dêr hie ik de helte minder oan dien. Mar ik wie slagge. Nea wer Gryksk! Fuort mei dy rottaal! Foar it eksamen moasten wy yn dy tiid in stik fan Homerus oersette kinne sûnder wurdboek derby. Oare Grykske skriuwers kamen net yn de beneaming. Sadwaande haw ik my mear as twa jier yn de Ilias en de Odyssee ferdjipje moatten. Wurd foar wurd pluze ik de âlde ferhalen út de klassike heksameters, mar wat der foar it ljocht kaam, boeide my net in sprút. It wie nea ferbjusterjend, filosofysk, romantysk of koartswilich. It wie goed of fout. Mear net. De djipte fan de Grykske heldedichten is my dus ûntgien. Djipte stiet foar alles dat gjin wurd hoecht te hawwen. Dat is wat ferteller en harker mien hawwe, de grûn dêr't alle begryp yn ferankere is. No't ik âlder bin, soe ik stommegraach witte wolle, hoe't de âlde Griken nei dy ferhalen harke hawwe. Mar dat is folslein ûnmooglik. Net om't ik de taal ferleard bin, mar om't ik libje yn in oare wrâld en yn in oare tiid. Want al soe ik de fersen fan Homerus flot oersette kinne en boppedat fan betinken wêze dat se gjin inkeld geheim mear foar my hiene, ik soe net hearre kinne mei de earen fan de minsken dêr't se foar skreaun binne. Wat ik sizze wol, lit him faaks better dúdlik meitsje troch de muzyk as foarbyld te nimmen. De hjoeddeiske praktyk fan de autentike útfiering stribbet dernei Bach syn noaten hearre te litten sa as dy klonken hawwe yn dy syn tiid. Sadwaande kinne wy krekt sa nei dy muzyk hearre as de tiidgenoaten fan de komponist. En dus wurde de oarspronklike klavierstikken net mear spile op in piano, want dat ynstrumint bestie doe noch net, mar op in klavesimbel. Lykwols: foar ús is in klavesimbel in hiel oar ynstrumint as foar ien dy't nea in konsertfleugel heard hat. Dêr hat it âldwrydske meubel de spotske bynamme 'spikerbak' oan te tankjen. Of, om in sterker foarbyld te neamen: Bach liet de alt-partij yn de Mattheüs sjonge troch in man. Dat wie doe gewoan, mar de grize giet my noch hyltyd oer de grauwe as de oandwaanlijke aria Erbarme dich, net songen wurdt troch in frou, mar troch in counter-tenor. Likegoed miene wy dat wy de djipte, hoe dan ek, noch hyltyd ûndergean kinne sa't Bach dy yn syn wurk ta klinken brocht. Dat is in fersin. De ûnmooglikheid om de oarspronklike betsjutting te befiemen fan keunstwurken út it ferline, wol ik ferdúdlikje mei myn konfrontaasje mei in tweintichste-ieuske skilder, Mark Rothko. Fan dy syn wurk wurdt sein dat it stal jout oan in djippe mystike ûnderfining. Ik bin der wis fan dat it wier is, mar ik sjoch it net. Ik fiel it net. De heimsinnich opljochtsjende kleurefjilden reitsje my net en dat bringt my it wanhopige besef by dat ik sjende blyn bin en gefoelleas as it giet om wichtige keunst-foarmen. Dat ik staf bin foar alles dat rekket oan de siele. Ik wit dat minsken stiene te skriemen by Rothko syn wurk. Te'n djipsten rekke troch... Ja, troch wat? Dat wit ik net. Ik fiel de djipte net. Dat pleatst my foar in pynlike paradoks: ik sjoch alles dat der is en tagelyk sjoch ik in protte net. Ik tink dat itselde jildt foar de ferhalen fan Homerus. Wy kinne se lêze, mar de oarspronklike emoasje fiele wy net. Dêrom is it takomme jier sa nijsgjirrich om te sjen hokker djipte Peter Sybenga op 'en nij yn dy ferhalen oanbrocht hat. Hylke Tromp

Werom nei de haadside