Fan FIER 16

Tsjintwurdich giet it yn de teaterkeunst net allinnich om de fertoaning: it draait benammen ek om de ûnderfining. It publyk moat eat meimeitsje, oars doocht it net. Men is út op in 'experience'. Sa neame se dat, want as it gjin Ingelsk is, stelt it neat foar. En dêr is it per slot om te dwaan. De foarstelling. It wurd seit it al. Dêrom spylje de nijste stikken gauris op lokaasje. Om it hielendal echt te meitsjen dogge der leafst in stikmannich bisten yn mei. Mar dat is net genôch. Yn Marijke Muoi moasten de besikers sels ek in rol spylje en it publyk fan Oeds ferhuzet skylk fan de iene lokaasje nei de oare. Se foarmje it dekôr, se spylje mei en se binne tsjûge fan it barren. Ynteraktyf experience-toaniel op lokaasje. Fán-tás-tysk! De kaartsjes binne net oan te slepen. Myn frou en ik hawwe dit jier al wer fier yn it foaren in balkonplakje besprutsen foar ús favorite foarstelling. It stik hyt mei in frjemd wurd 'Agia Galini', dat betsjut Hillige Rêst. Wy reitsje der net op útsjoen. Alderearst is dêr it manjifike dekôr, dat in lyts havenplakje foarstelt. Lofts sjogge wy de blauwe see rêstich drôgjend ûnder in wolkeleaze loft, yn 'e midden in rûge hichte mei in stikmannich libbene geitsjes en rjochts in steil omheechrinnende dyk mei allerhande ferkear. De foarstelling sels spilet djip ûnder ús balkon op in pleintsje mei in tsjerke en in kroech. Foar it realistyske effekt rinne dêr gauris in pear hûntsjes om. Dat is fansels hiel wat oars as hûndert hynders, mar alla: se spanne har yn om der eat fan te meitsjen. De fêste akteurs dogge rêstich harren dingen en roppe ûnfersteanbere teksten nei inoarren. Mar it is net allegeduerigen rêst en frede. Op in iere maitydsmoarn gongen twa âldkeardels inoarren te liif. Se balten as wylden. De iene hie in gongelstôk, dêr't er de oare mei deaslaan soe. Mar dat slagge net om't dy him efter in barrikade fan omsmiten taffeltsjes dapper ferdigene mei in houten stoel. It gong der aldermâlst om wei en ik fielde my eefkes as keizer Nero yn it Collosseum. As wy fan it balkon ôfkomme om mei te spyljen, moatte wy by in smelle stiennen treppen del mei mear as tachtich triemen. En dan begjint it. Rûnom spilet de muzyk itselde blikkerige tingeltangelwyske en om tekst hoege wy net ferlegen te wêzen, want de fiif wurden dy't wy iderkear bringe moatte, wurde ús fan alle kanten ynstutsen. 'Kalliméra!' raast in betûfte akteur sadree't er ús gewaar wurdt en wy roppe werom: 'Kalliméra!' In oanloklik jongfaam by in keunstich draai-objekt mei útwrydske petsjes laket ús ta: 'Olla kalá?' En wy anderje fleurich: 'Olla kalá!' Oan de gnizende gesichten fernimme wy daliks dat wy goed yn 'e rol sitte. Mar ja, wy binne hjir dan ek al foar de tsiende kear. Meast rinne wy ek eefkes de romte yn dy't in bakkerswinkeltsje foarstelt. Soks hyt hjoed-de-dei in 'ynstallaasje'. De rekwisiten binne allegearre echt en de akrise dy't de bakkersfrou wêze moat, spilet al jierren deselde glânsrol. Se is freonlik, mar oan har wurge eagen is te sjen dat se sân dagen yn de wike fan moarns ier oan jûns let yn de winkel wêze moat. Se fielt har opsletten en it ferfeelt har onútspreklik. De moraal is dat sels de frou fan de bakker har brea fertsjinje moat. As ien har freget hoe't it mei har is, seit se tryst har tekst: 'Hoe soe it wêze? De iene dei is net oars as de oare'. As wy in bytsje ynspile binne, doare wy de konfrontaasje mei ien fan de haadrolspilers yn in saneamde 'taverna' wol oan. Mar it bliuwt oppassen, want se binne der allegearre op út om jin te fiter te nimmen. Daliks as't deryn komst, rinne se optein mei in útstutsen hân op dy ôf . 'Kalliméra fíle!' roppe se, 'ólla kalá?' Mar as't se de hân jaan, silst om 'ólla kalá fíle' te anderjen, sa't it heart, rinne se dy mei dyselde útstutsen hân straal foarby om earst de frou te begroetsjen. Sadwaande meitsje se dúdlik dat it hjir ien grutte foardegekhâlderij is. Se tikje dy oan tafel fan efteren op it lofterskouder, mar as't omsjochst, steane se oan de oare kant. Se roppe blier 'pastitio' as se mei de moussaka oansetten komme, dy'tst besteld hast. Ien fan de topakteurs hellet syn ynspiraasje út de film Apocalyps Now. As er it miel oan tafel rynsk besprinkele hat mei spiritus en yn 'e brân stekt, ropt er by it wyld oplôgjende fjoer alle kearen wer: 'I love the smell of napalm in the morning!' Dat is it moaie fan toaniel: as elk syn rol goed leart, giet der neat ferkeard. Mar dat is tsjintwurdich fansels de bedoeling net, want wat bliuwt der fan de 'experience' oer as alles foarsisber is? Dêrom hawwe de fêste spilers mei inoarren ôfpraat dat se 'nee' sizze, as se 'ja' bedoele. En, earlik is earlik, dêr kinne wy mar min oan wenne. 'Kinne wy hjir wat ite?' 'Nee!' 'Is hjir ek in húske?' 'Nee'. En dat is noch net iens it slimste. It is de bedoeling dat de minsken dy't in gastrol spylje, nei ôfrin fan harren optreden ta de 'raki' geane. Raki is in kleurleas bocht, mei in alkoholpersintaazje dat fier boppe it minsklik ynkassearringsfermogen útstiicht. Mar it wegerjen fan de raki wurdt rûnom beskôge as spulbedjer. En pas op: sadree't it gleske leech is, dûkt der ûnferhoeds in spiler op dy't it op 'en nij foltaapje sil. En dan is it de keunst om net 'nee - nee!' te roppen, want as't dat dochst, sitst der oan fêst. De romer wurdt rejaal ta krekt boppe it rantsje folgetten. En sjoch dan mar ris om net út dyn rol fallen. Hylke Tromp

Werom nei de haadside